Η πανωλεθρία του Δράμαλη στα Δερβενάκια

  Τον Ιούνιο του 1822, η Επανάσταση των Ελλήνων γνώρισε ίσως το μεγαλύτερο κίνδυνο από τότε που άρχισε. Μετά την κατάπνιξη της εξέγερσης στην Ήπειρο, ο σουλτάνος διέταξε τον Μεχμέτ Πασά, τον οποίο οι Έλληνες ονόμαζαν Δράμαλη, να οργανώσει μεγάλο στρατό και να πάει στο Μοριά. 

  Στα μέσα του μηνός, ο Δράμαλης ξεκίνησε από τη Λάρισα με 24.000 πεζούς, 6.000 ιππείς και αρκετά κανόνια. Χωρίς να συναντήσει αντίσταση, πέρασε από τη Βοιωτία, έκαψε τη Θήβα, λεηλάτησε τον κάμπο της Κωπαΐδας και μετά πέρασε από τον Ισθμό στην Πελοπόννησο. Στις 5 Ιουλίου, έφτασε στην Κόρινθο, την οποία και κατέλαβε.

  Η πορεία του Δράμαλη προκάλεσε φόβο και πανικό στους Έλληνες. Στις 12 Ιουλίου, έφτασε στο Άργος και στη συνέχεια κινήθηκε προς το Ναύπλιο. Η ελληνική κυβέρνηση, που είχε έδρα της στο Αργος, επιβιβάστηκε σε δυο καράβια και ανοίχτηκε στον Αργολικό και από εκεί έδινε «διαταγές».

  Οι μόνοι που διατήρησαν την ψυχραιμία τους ήταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Υψηλάντης. Ο Υψηλάντης με 700 άνδρες, με μια παράτολμη επιχείρηση, επιτέθηκε και κατέλαβε το φρούριο του Άργους «Λάρισα». Ανέκοψε έτσι την προέλαση του Δράμαλη προς την Αρκαδία.

Ο Κολοκοτρώνης πήγε στην Τρίπολη και μαζί με τους προύχοντες έβγαλε προκήρυξη με την οποία καλούσε τους Μοραΐτες να πολεμήσουν. «Όποιος αρνηθεί να πολεμήσει – τονιζόταν στην προκήρυξη-  θα τουφεκίζεται».

  Ο «Γέρος του Μοριά» εφάρμοσε το σχέδιο του Ρώσου στρατάρχη Κουτούζοφ. Πρόσταξε να καεί όλη η σοδειά στον αργείτικο κάμπο. Κάηκαν επίσης όλες οι αποθήκες με τρόφιμα και γεννήματα. Η τουρκική στρατιά αντιμετώπισε σοβαρό πρόβλημα επισιτισμού. Σε αποτυχία κατέληξε, ακόμη, η επίθεση του τουρκικού ιππικού κατά του στρατοπέδου των Ελλήνων στους Μύλους. Έτσι, ο Δράμαλης αποφάσισε να ανασυνταχθεί επιστρέφοντας στην Κόρινθο.

Στο συμβούλιο που έγινε στους Μύλους, ο Κολοκοτρώνης πρότεινε να συγκεντρωθούν οι δυνάμεις στα Δερβενάκια για να χτυπήσουν εκεί τους Τούρκους στην επιστροφή τους προς Κόρινθο.

Τα ξημερώματα της 25ης Ιουλίου, η πρώτη τουρκική φάλαγγα καθώς έφτανε στα Δερβενάκια αιφνιδιάστηκε και διαλύθηκε από τους Έλληνες. Ο Δράμαλης με τον υπόλοιπο στρατό του αποφάσισε να φύγει από τον Άγιο Σώστη. Εκεί, όμως, τους περίμενε το δεύτερο χτύπημα του Κολοκοτρώνη. Η φοβερή στρατιά του Δράμαλη αποδεκατίστηκε, χιλιάδες Τούρκοι σκοτώθηκαν. Η καταστροφή του Δράμαλη ήταν ολοκληρωτική, μια πραγματική νίλα.