Η γέννηση του Ε.Δ.Ε.Σ. ως ένοπλο στήριγμα της ελληνικής αστικής τάξης την περίοδο της Κατοχής
Σαν σήμερα, στις 9 Σεπτεμβρίου του 1941, ιδρύθηκε στην Αθήνα ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (Ε.Δ.Ε.Σ.) με αρχηγό το βενιζελικόσυνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα, που ενεργούσε σύμφωνα με τις υποδείξεις και τα συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας. Η ιδέα της ίδρυσης ανήκε στον παλιό, επίσης βενιζελικό, πολιτικό Νικόλαο Πλαστήρα, που στις αρχές του 1945 έγινε πρωθυπουργός και στη συνέχεια συνέβαλε σε πρωταγωνιστικό ρόλο για την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας.
Στο καταστατικό ίδρυσης του Ε.Δ.Ε.Σ. δεν αναφέρονταν πουθενά ως σκοπός η αντίσταση απέναντι στους Γερμανούς κατακτητές. Έδρασε κυρίως ως αντικομμουνιστική Οργάνωση, ως αντίβαρο απέναντι στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) και τον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (Ε.Λ.Α.Σ.), υπό την καθοδήγηση και το συντονισμό του βρετανικού επεκτατισμού, αποτελώντας ουσιαστικά το κυριότερο ένοπλο στήριγμα της ελληνικής αστικής τάξης την περίοδο της ναζιστικής Κατοχής.
Δράση σε θολά νερά…
Η αντιφατική εικόνα του δήθεν πολυμέτωπου αγώνα που εξέπεμπε, προκάλεσε για ένα χρονικό διάστημα σύγχυση σε ορισμένα τμήματα του ελληνικού πληθυσμού, ιδίως στην Ήπειρο, όπου και περιορίστηκε η δράση του σε μικρής κλίμακας και σημασίας στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Στην ηγεσία του συνυπήρχαν και συνεργάτες των Γερμανών, ωστόσο, δημοσίως διακηρύσσονταν ότι κύριος «εθνικός» στόχος της ήταν η αντιμετώπισης των χιτλερικών δυνάμεων.
Τη νύχτα της 25ης προς 26η Νοεμβρίου του 1942, ο Ναπολέων Ζέρβας, ως επικεφαλής 60 αντρών του Ε.Δ.Ε.Σ., συνεργάστηκε μαζί με τον «πρωτοκαπετάνιο» του Ε.Λ.Α.Σ., Άρη Βελουχιώτη και 150 αντάρτες του, καθώς και 12 Άγγλους σαμποτέρ, με επικεφαλής το συνταγματάρχη Έντι Μάγιερς και υπαρχηγό τον ταγματάρχη Κρις Γουντχάουζ για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου, επιφέροντας καίριο πλήγμα στο γερμανικό στρατό.
Δύο χρόνια αργότερα, το 1943, Ε.Δ.Ε.Σ. και Ε.Λ.Α.Σ. συνεπλάκησαν πολεμικά στην Ήπειρο και, τους επόμενους μήνες που διεξήχθησαν οι μάχες της Αθήνας και του Πειραιά (Δεκέμβρης του 1944), οι δυνάμεις του Ναπολέοντα Ζέρβα συνετρίβησαν και τα υπολείμματά τους φυγαδεύτηκαν όπως-όπως από τους Βρετανούς στην Κέρκυρα.
…Με φανερούς συμμάχους και σαφή πολιτική στόχευση
Από τις ιστορικές μαρτυρίες που αναδύθηκαν στη δημοσιότητα προκύπτει ότι, τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο του 1942, οσυνταγματάρχης του Συνδέσμου βγήκε στα βουνά της Ηπείρου, με εντολή των Άγγλων, προκειμένου να οργανώσει ένοπλες ομάδες, περισσότερο σαν αντίβαρο στο Ε.Α.Μ., παρά για τη διεξαγωγή του ένοπλου αγώνα εναντίον των Γερμανών κατακτητών. Όπως έγραψε ο υπαρχηγός της βρετανικής στρατιωτικής αποστολής στην Ελλάδα, Κρις Γουντχάουζ, «είναι πλέον φανερό, από τα έγγραφα του SOE, ότι ο Ζέρβας εκβιάστηκε ουσιαστικά για να βγει στο βουνό το 1942 και είναι φανερό επίσης από τα γερμανικά έγγραφα ότι έκανε μυστική ανακωχή με τις δυνάμεις Κατοχής ανάμεσα στο Νοέμβρη του 1943 και τον Αύγουστο του 1944» (Κρις Γουντχάουζ, «Το μήλο της Έριδος», εκδ. «Εξάντας», Αθήνα, 1976, σελ. 12.). Σύμφωνα με διάφορες γερμανικές πηγές ενημέρωσης, ήδη από τα τέλη του 1943 είχε «κλειστεί μια σιωπηρή συμφωνία να μη γίνονται αμοιβαία εχθροπραξίες στην περιοχή των εθνικών ανταρτών» (δηλαδή μεταξύ Γερμανών και Ε.Δ.Ε.Σ.).
Βροχή από αγγλικές λίρες και στρατιωτικό εξοπλισμό…
Εκ του αποτελέσματος φάνηκε ότι, παρά την καταλυτική βρετανική υποστήριξη (σε χρήμα, οπλισμό, σχεδιασμό και πολιτική καθοδήγηση), η Οργάνωση του Ναπολέοντος Ζέρβα δεν κατάφερε να επιτελέσει το ρόλο του, στρατιωτικά και πολιτικά, ως αξιόμαχος και αξιόπιστος αντίπαλος για την εξουδετέρωση των ποιοτικά και ποσοτικά υπέρτερων δυνάμεων του Ε.Α.Μ. και του Ε.Λ.Α.Σ. Σύμφωνα με τον Ρέτζιναλντ Λίπερ, πρέσβη της Βρετανίας στην ελληνική κυβέρνηση στο Κάιρο, στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 1943 έως τα μέσα Ιανουαρίου του 1944, δηλαδή όσο διαρκούσε ο πόλεμος Ε.Λ.Α.Σ.-Ε.Δ.Ε.Σ., «στον Ε.Λ.Α.Σ. στάλθηκαν από τους Βρετανούς για ενίσχυση μόλις 927 χρυσές λίρες, ενώ υπήρχε προγραμματισμός να σταλούν μέχρι τα τέλη Φλεβάρη 8.800 χρυσές λίρες. Αντίστοιχα, στο ίδιο διάστημα η Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση (Ε.Κ.Κ.Α.) είχε λάβει 3.600 χρυσές λίρες και θα έπαιρνε άλλες 1.900, και ο Ε.Δ.Ε.Σ. είχε λάβει 18.000 χρυσές λίρες και θα έπαιρνε άλλες 7.000» (Μαρία Σπηλιωτοπούλου-Προκόπης Παπαστράτης, Χρονολόγιο γεγονότων 1940-1944 από τα έγγραφα του βρετανικού υπουργείου των Εξωτερικών, σελ. 104 – 105, Αθήνα, 2004).
…Για να μην πέσουν τα κάστρα της εξουσίας…
Το λόγο για τον οποίο συνέβη αυτό, εξηγεί σε κείμενό του ο Άγγλος ταγματάρχης Κρις Γουντχάουζ. Αναφέρει: «Αν δεν είχε υποστηριχθεί ο Ζέρβας, ολόκληρη η Ελλάδα θα είχε περιέλθει στον έλεγχο του Ε.Α.Μ. – Ε.Λ.Α.Σ., όταν έφυγαν οι Γερμανοί. Αυτό δεν είναι απλή υπόθεση· είναι αναμφισβήτητη αλήθεια, που αποδείχνεται από ό,τι έγινε σε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα» (Κρις Γουντχάουζ, «Το μήλο της Έριδος», σελ. 133, Εκδόσεις «Εξάντας», Αθήνα, 1976).
Στις 29 Αυγούστου του 1943, ο ταγματάρχης της αγγλικής μυστικής υπηρεσίας Ιντέλιτζενς Σέρβις (Intelligence Service), Ντ. Γουάλας, που δρούσε στα ελληνικά βουνά, παρέδωσε απόρρητη έκθεση στον πρέσβη Ρέτζιναλντ Λίπερ για τη νέα πολιτική κατεύθυνση που έπρεπε να δοθεί απέναντι στο Ε.Α.Μ. και στο ΚΚΕ. Η αναφορά του Γουάλας έγινε δεκτή από την κυβέρνηση της Βρετανίας και ο ίδιος έγραψε: «Ελπίζω ότι πέτυχα να δείξω τους σοβαρούς κινδύνους που εγκυμονεί η σημερινή πολιτική μας της υποστήριξης του Ε.Α.Μ…».
Στο Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων, που έγινε μετά την απελευθέρωση, αποκαλύφθηκε ότι, ο Γεώργιος Παπανδρέου, όντας πρωθυπουργός της ελληνικής κυβέρνησης στην Αίγυπτο, έστελνε από το Κάϊρο όπλα στον Ε.Δ.Ε.Σ. του Ναπολέοντος Ζέρβα, μέσω της κατοχικής κυβέρνησης του ΚουίσλιγκΙωάννη Δ. Ράλλη (1943-1944), τον οποίον, όπως έγινε επίσης γνωστό κατά τη διάρκεια της δίκης, προώθησαν στην πρωθυπουργία οι Βρετανοί.
Κατά τον αρχηγό του ΕΛΑΣ, στρατηγό Στέφανο Σαράφη, «Οι Άγγλοι (…) έδειχναν καθαρά την προτίμησή τους προς τις οργανώσεις Ε.Δ.Ε.Σ., Ε.Κ.Κ.Α., που προσπαθούσαν να ενισχύσουν με κάθε τρόπο σε βάρος του Ε.Α.Μ. (…) ανακοίνωσαν ότι τους μήνες Αύγουστο και Σεπτέμβριο θα σταλεί υλικό 100 περίπου αεροπλάνων (…) Τα υλικά αυτά δεν έφτασαν ποτέ παρά σε ελάχιστες ποσότητες απέναντι σ’ εκείνα που υποσχέθηκαν και ήταν απαραίτητα» (Στέφανος Σαράφης, «Ο Ε.Λ.Α.Σ.», σελ. 199, Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις, 1958).
«…Στην ευρεία αριστερή γοητεία του Ε.Α.Μ.»
Ένας ακόμη συνδετικός κρίκος για τις αμφίπλευρες παρασκηνιακές διασυνδέσεις της Ε.Δ.Ε.Σ. περιλαμβάνεται στις προτάσεις που κατέθεσε το 1943 ο ταγματάρχης της αγγλικής μυστικής υπηρεσίας, Ντ. Γουάλας προς τον συμπατριώτη του, πρέσβη Ρέτζιναλντ Λίπερ στην ελληνική κυβέρνηση του Καϊρου. Αναφέρεται με τα πλέον εγκωμιαστικά σχόλια για τις ικανότητες και τις δυνατότητες του μετέπειτα πρωθυπουργού της Ελλάδας, Νικόλαου Πλαστήρα, ο οποίος, στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, κατεύθυνε πολιτικά τον Ε.Δ.Ε.Σ., με σαφή στοχοπροσήλωση στην υπηρέτηση των συμφερόντων της Βρετανίας, από τη Νίκαια της Γαλλίας όπου βρισκόταν. Ο Νικόλαος Πλαστήρας, έγραψε στην έκθεσή του οταγματάρχης της αγγλικής μυστικής υπηρεσίας Ιντέλιτζενς Σέρβις, «… διαθέτει το μεγάλο προνόμιο να είναι αντικομμουνιστής και ταυτόχρονα συνδεδεμένος, στα μάτια της κοινής γνώμης, με τον αγώνα για κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Θα μπορούσε, λοιπόν, να γίνει ένας ιδιαίτερα πολύτιμος αντίθετος πόλος έλξης, απέναντι στην ευρεία αριστερή γοητεία του Ε.Α.Μ. στην Ελλάδα (…). Ως προς την εξωτερική πολιτική, ο Πλαστήρας υπήρξε πάντοτε συνεπής αγγλόφιλος (…). Η αναδιοργάνωση του ελληνικού στρατού, μετά την απελευθέρωση, θα αντιμετωπίσει τρομακτικά προβλήματα και το μεγαλύτερο απ’ αυτά θα είναι ασφαλώς, τι θα γίνει με τους αντάρτες. (…) Θα είναι πολύ πιο εύκολο για τον Πλαστήρα, παρά για έναν βασιλόφρονα υπουργό ή στρατηγό, να την αντιμετωπίσει» (Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα, η απόρρητη έκθεση του ταγματάρχη David J. Wallace-1943, εκδ. ΩΚΕΑΝΙΔΑ, Αθήνα, 2009, σελ. 144, 145, 146, 147).
Ο Νικόλαος Πλαστήρας ήταν το ίδιο πρόσωπο που το 1941, όταν τα γερμανικά στρατεύματα είχαν εισβάλλει στην Ελλάδα και προέλαυναν προς την Αθήνα, κάλεσε το λαό σε υποταγή και είχε τοποθετηθεί υπέρ του σχηματισμού φιλογερμανικής κυβέρνησης «… Κι αν ακόμη θα ηξεύραμε ότι ο πόλεμος θα ετελείωνε μετά τινας μόνον μήνας με τελείαν ήτταν του Αξονος (όπερ απίθανον)»,όπως αναφέρονταν και σε δημοσιεύμα της εφημερίδας «Η Καθημερινή» (14 Σεπτεμβρίου 1997).
